Instituti Shqiptar i Medias sjell në gjuhën shqipe dokumentin informues të UNESCO-s “IA dhe e ardhmja e gazetarisë”, hartuar nga Dr. Anya Schiffrin (Columbia University).
Ndryshe nga kodet etike që përqendrohen te redaksia, ky dokument shqyrton tablonë e madhe: çfarë ndodh me modelin ekonomik të gazetarisë kur përmbajtja e saj përdoret për të trajnuar modelet e mëdha gjuhësore pa leje dhe pa kompensim? Çfarë ndodh me trafikun dhe me të ardhurat kur kërkimi në internet zëvendësohet nga përgjigjet e gjeneruara nga IA?
Dokumenti nis me konstatimin se redaksitë anembanë botës po e përqafojnë IA-në gjenerative si mjet raportimi dhe analize, por me kujdes: saktësia mbetet parësore, “halucinacionet” e sistemeve janë një rrezik real dhe mbikëqyrja njerëzore është e domosdoshme sa herë që kjo teknologji përdoret. Krahas kësaj, gazetarët po e mbulojnë vetë temën dhe po edukojnë publikun për rreziqet e deepfake-ve, rreziqe që shumë prej tyre i kanë përjetuar personalisht, përmes përmbajtjeve të rreme të krijuara për t’i diskredituar.
Një pjesë e analizës i kushtohet anës ekonomike dhe ligjore. Autorja shpjegon si kompanitë e IA-së grumbullojnë sasi masive përmbajtjeje nga interneti duke iu referuar doktrinës amerikane të “përdorimit të drejtë” (fair use), një koncept i hartuar shumë përpara se kjo teknologji të ekzistonte, dhe si mediat po përgjigjen përmes padive gjyqësore ose marrëveshjeve të licencimit. Dokumenti krahason kuadrin rregullator në Bashkimin Europian, Shtetet e Bashkuara, Kinë, Britani e Japoni, duke nënvizuar boshllëqet që i lënë botuesit të pambrojtur, dhe përshkruan punën e nismave ndërkombëtare për autenticitetin dhe prejardhjen e përmbajtjes, si standardi C2PA.
Përfundimi është i qartë: koha për të reflektuar dhe për të vepruar është tani, jo pasi zgjidhjet të jenë ngurtësuar. Ftojmë gazetarët, redaksitë, studiuesit dhe politikëbërësit ta lexojnë këtë dokument.